اقامه نماز؛ ضرورتی بنیادین در حکمرانی فرهنگی جامعه اسلامی

در منظومه معارف اسلامی، نماز جلوه ای از بندگی آگاهانه انسان در برابر پروردگار، فرصتی برای بازسازی مستمر نسبت انسان با حقیقت و عاملی بنیادین در جهت دهی به حیات اخلاقی و معنوی فرد و جامعه است. از همین رو، هنگامی که از اقامه نماز در جامعه اسلامی سخن می گوییم با مسئله ای عمیق مواجهیم: چگونه می توان زمینه ای فراهم کرد که یاد خداوند، مسئولیت اخلاقی، احساس بندگی و التزام به ارزش های الهی در متن زندگی فردی و اجتماعی حضور مؤثر و پایدار داشته باشد؟ این پرسش، به ویژه در شرایطی که جوامع با تحولات سریع فرهنگی، دگرگونی الگوهای ارتباطی، تغییر اقتضائات تربیتی و تنوع روزافزون نیازهای نسل جدید مواجه اند، اهمیتی بیشتری پیدا می کند. در چنین شرایطی، پاسداشت جایگاه نماز نیازمند نگاهی جامع است؛ نگاهی که ضمن پایبندی استوار به مبانی وحیانی و معارف اصیل اسلامی، از شناخت واقعیت های اجتماعی، بازاندیشی در شیوه های تربیتی و ارزیابی مستمر عملکرد نهادهای فرهنگی نیز غفلت نکند.

تأملی در یک تفاوت بنیادین

انتخاب تعبیر اقامه نماز در قرآن کریم، شایسته تأملی جدی است. در ادبیات قرآنی، نماز به عنوان عملی که در زمانی مشخص انجام می شود مطرح نیست، بلکه برپاداشتن آن در قالب یک مسئولیت مستمر دینی مورد تأکید قرار گرفته است. این تعبیر، افق وسیع تری از ارتباط انسان با خداوند و جایگاه عبادت در سامان زندگی او را پیش روی ما قرار می دهد. البته این معنا نباید به گونه ای تفسیر شود که ارزش و وجوب مستقل نماز یا احکام مشخص آن نادیده گرفته شود. اقامه نماز، در درجه نخست، مستلزم اهتمام واقعی به انجام این فریضه بر اساس موازین شرعی است؛ اما در سطحی وسیع تر، از فراهم آوردن زمینه های استمرار، تعمیق و حضور مؤثر نماز در زندگی نیز حکایت دارد. قرآن کریم در آیه 45 سوره عنکبوت می فرماید: «إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَیٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْکَرِ»؛ نماز از زشتی ها و ناپسندی ها بازمی دارد. این بیان، پیوند میان عبادت و تربیت اخلاقی را مهم می سازد. نماز، انسان را در برابر حقیقتی فراتر از خواسته های آنی خود قرار می دهد و فرصت می دهد تا در جریان تکرار روزانه عبادت، نسبت خویش را با مسئولیت، تقوا و مراقبت از رفتار بازنگری کند. بااین حال، تحقق آثار تربیتی نماز را نباید امری خودکار و مستقل از شرایط فردی و اجتماعی دانست. میزان فهم، توجه، استمرار، کیفیت تربیت و محیط زندگی در نحوه بروز این آثار مؤثرند. ازاین رو، وظیفه نهادهای دینی و فرهنگی آن است که افزون بر دعوت به انجام نماز، در تعمیق معرفت دینی، ارتقای کیفیت آموزش و فراهم کردن شرایط مساعد برای استمرار این فریضه نیز اهتمام ورزند. اقامه نماز، هنگامی در حیات اجتماعی معنا و اثر بیشتری پیدا می کند که میان عبادت و مسئولیت اخلاقی پیوندی روشن برقرار باشد؛ پیوندی که در آن، نمازگزار نه تنها در برابر خداوند احساس مسئولیت کند، بلکه در روابط خانوادگی، محیط کار، مناسبات اجتماعی و رعایت حقوق دیگران نیز به مقتضیات ایمان خود توجه داشته باشد.

نماز و مسئله اخلاق اجتماعی

یکی از مهم ترین ظرفیت های نماز، تقویت بنیان های اخلاقی در زندگی انسان است. جامعه دینی در آرمان اسلامی، جامعه ای است که ارزش های الهی در مناسبات انسانی، رفتارهای فردی و مسئولیت های اجتماعی نیز انعکاس پیدا کنند. از این منظر، نماز با مفاهیمی همچون صداقت، امانت داری، عدالت، وفای به عهد، پرهیز از تعدی به حقوق دیگران و احساس مسئولیت در برابر جامعه ارتباطی معنادار دارد. این ارتباط را نباید به معنای آن دانست که می توان درباره شخصیت یا میزان دینداری افراد بر اساس مشاهده یک رفتار اجتماعی داوری کرد؛ بلکه مقصود آن است که تربیت دینی، در افق مطلوب خود، باید زمینه توجه بیشتر انسان به مسئولیت های اخلاقی اش را فراهم سازد. اگر نماز به عنوان عاملی برای تقویت تقوا و مراقبت اخلاقی معرفی می شود، طبیعی است که محیط اجتماعی نیز باید امکان مشاهده و تجربه این ارزش ها را فراهم آورد. مردم باید بتوانند نسبت میان آموزه های دینی و رفتار عملی حاملان آن را در زندگی واقعی مشاهده کنند. در چنین شرایطی، دعوت به نماز از یک پیام گفتاری فراتر می رود و در قالب تجربه ای ملموس از صداقت، انصاف، مسئولیت پذیری و احترام به حقوق انسان ها جلوه می کند. این موضوع به ویژه برای مسئولان و مدیران از اهمیت بیشتری برخوردار است. اعتبار دعوت دینی در محیط های مدیریتی، از جایگاه رسمی دعوت کننده ناشی نمی شود؛ بلکه به میزان انطباق گفتار و رفتار او وابسته است. مدیری که به نماز اهتمام می ورزد، اما در انجام وظایف، رعایت حقوق مردم، پاسخ گویی یا پرهیز از تبعیض سستی نشان می دهد، ممکن است ناخواسته از قدرت اقناعی پیام دینی بکاهد. ازاین رو، یکی از مؤثرترین شیوه های تقویت فرهنگ نماز، فراهم آوردن زمینه ای است که در آن، مسئولیت پذیری اخلاقی و اهتمام به عبادت در کنار یکدیگر تقویت شوند. این رویکرد، نه جایگزین فریضه نماز، بلکه بیانگر ضرورت هماهنگی میان ایمان و عمل است.

حکمرانی فرهنگی و ضرورت بازاندیشی در سیاست های ترویج نماز

ترویج پایدار نماز، نیازمند عبور از نگرشی است که موفقیت را با تعداد برنامه ها، مراسم، همایش ها و گزارش های اجرایی می سنجد. چنین فعالیت هایی می توانند ضروری و مفید باشند، اما میان اجرای برنامه و تحقق هدف فرهنگی تفاوت وجود دارد. ممکن است یک دستگاه اجرایی برنامه های متعددی برگزار کند، اما اطلاعات کافی درباره میزان استقبال واقعی مخاطبان، کیفیت تجربه آنان، استمرار مشارکت یا تناسب محتوای ارائه شده با نیازهای تربیتی در اختیار نداشته باشد. در چنین شرایطی، گزارش فعالیت ها به تنهایی نمی تواند معیار کافی برای داوری درباره اثربخشی سیاست ها باشد. در حوزه نماز نیز لازم است میان فراهم بودن زیرساخت ها، کیفیت اجرای برنامه ها و نتایج تربیتی مورد انتظار تمایز قائل شویم. ساخت و تجهیز نمازخانه، تعیین زمان مناسب برای اقامه نماز، آموزش احکام و قرائت صحیح، برگزاری نماز جماعت و حمایت از فعالیت های مساجد، همگی از اقدامات ضروری اند؛ اما اثربخشی آنها زمانی روشن تر می شود که در چارچوبی جامع و متناسب با نیاز مخاطبان قرار گیرند. سیاست گذاری فرهنگی در این حوزه باید از خود بپرسد: آیا امکانات نماز در دسترس گروه های مختلف جامعه قرار دارد؟ آیا برنامه های آموزشی، نیازهای واقعی مخاطبان را پوشش می دهند؟ آیا نوجوانان و جوانان فرصت دارند پرسش های خود را در محیطی محترمانه مطرح کنند؟ آیا دستگاه های مسئول از نتایج اقدامات خود ارزیابی معتبر دارند؟ و آیا تجربه های موفق به صورت روشمند شناسایی و توسعه می یابند؟ این پرسش ها از اهمیت اجرایی برخوردارند؛ زیرا منابع فرهنگی و مالی محدودند و استفاده مؤثر از آنها مستلزم اولویت بندی، هماهنگی و یادگیری مستمر است. از این منظر، ارتقای سیاست های اقامه نماز باید با تقویت ظرفیت پژوهشی، ارزیابی مستقل و پرهیز از تکرار برنامه های کم اثر همراه باشد. در حقیقت، مسئله این است که فعالیت ها تا چه اندازه به تحقق اهداف دینی و تربیتی کمک می کنند. چنین نگاهی می تواند فرهنگ گزارش محوری را به سمت فرهنگ نتیجه گرایی مسئولانه سوق دهد، بی آنکه پیچیدگی و ماهیت بلندمدت تربیت دینی نادیده گرفته شود.

نسل جدید؛ ضرورت حفظ اصالت در کنار تحول روش ها

یکی از مهم ترین عرصه های پیش روی سیاست های اقامه نماز، ارتباط با نسل نوجوان و جوان است. نسل امروز در محیطی رشد می کند که ویژگی های ارتباطی، منابع اطلاعاتی، الگوهای یادگیری و تجربه های فرهنگی آن با نسل های گذشته تفاوت هایی دارد. گسترش رسانه های دیجیتال، دسترسی گسترده به دیدگاه های متنوع و افزایش مواجهه با پرسش های اعتقادی، ضرورت توجه به این تحولات را دوچندان کرده است. در چنین شرایطی، نمی توان انتظار داشت که صرف تکرار شیوه های ارتباطی گذشته، در همه محیط ها و برای همه مخاطبان، به نتایج یکسانی منجر شود. در عین حال، تحول روش ها نباید به معنای تغییر مبانی اعتقادی یا تقلیل حقیقت نماز به سلیقه های متغیر تلقی شود. آنچه باید ثابت بماند، اصالت آموزه دینی و جایگاه نماز است؛ آنچه نیازمند بازنگری است، شیوه تبیین، آموزش و ایجاد ارتباط مؤثر با مخاطبان است. نسل جوان به فرصت گفت وگو درباره چرایی عبادت، نسبت نماز با زندگی روزمره، جایگاه معنویت در مواجهه با دشواری ها و پاسخ پرسش های اعتقادی خود نیاز دارد. پاسخ گویی سنجیده به این پرسش ها، نه نشانه تردید در مبانی دین، بلکه بخشی از مسئولیت تربیتی نهادهای دینی است. اگر فضای تربیت دینی به بیان تکلیف محدود شود و برای پرسشگری، فهم تدریجی و ارتباط انسانی مجال کافی فراهم نکند، ممکن است بخشی از مخاطبان نتوانند نسبت خود را با آموزه های دینی به شکلی آگاهانه و پایدار تعریف کنند. در مقابل، محیطی که در آن علم، اخلاق، گفت وگو و احترام به شخصیت مخاطب در کنار یکدیگر قرار می گیرند، ظرفیت بیشتری برای شکل گیری ارتباطی عمیق تر با نماز خواهد داشت. در این مسیر، نقش روحانیون آشنا با مسائل نسل جدید، معلمان برخوردار از توان تربیتی، خانواده های آگاه و مربیان مورد اعتماد اهمیت ویژه ای دارد. همچنین استفاده از رسانه های نوین باید هدفمند و محتوایی باشد؛ به گونه ای که ابزارهای ارتباطی در خدمت تعمیق معرفت دینی قرار گیرند، نه آنکه صرفاً به افزایش حجم پیام های تبلیغی بینجامند.

خانواده؛ نخستین بستر شکل گیری انس با نماز

خانواده در شکل گیری نگرش های پایدار دینی نقشی بنیادین دارد. بسیاری از تجربه های نخستین انسان درباره عبادت، معنویت، رابطه با خداوند و شیوه زیست اخلاقی، در فضای خانواده شکل می گیرند. ازاین رو، هر سیاستی که نقش خانواده را نادیده بگیرد و تمام مسئولیت تربیت دینی را به نهادهای رسمی واگذار کند، با محدودیت جدی روبه رو خواهد شد. آیه 132 سوره طه، با تأکید بر دعوت خانواده به نماز و پایداری در آن، به اهمیت استمرار و مسئولیت تربیتی در این زمینه توجه می دهد. نکته قابل تأمل در این آیه، علاوه بر اصل دعوت، تأکید بر پایداری است؛ زیرا تربیت دینی فرایندی تدریجی و مستمر است و در یک برنامه کوتاه مدت یا با یک توصیه مقطعی به نتیجه نمی رسد. والدین در این مسیر به آگاهی، مهارت ارتباطی و الگوی عملی نیاز دارند. فرزندی که نماز را در رفتار آرام، صادقانه و مسئولانه والدین مشاهده می کند، فرصت بیشتری برای تجربه پیوند میان عبادت و زندگی خواهد داشت. در مقابل، اگر دعوت به نماز با تنش دائمی، تحقیر یا تعارض های شدید خانوادگی همراه شود، ممکن است هدف تربیتی مورد نظر با دشواری روبه رو شود. ازاین رو، حمایت از خانواده باید بخشی جدایی ناپذیر از برنامه های اقامه نماز باشد. آموزش شیوه پاسخ گویی به پرسش های فرزندان، تبیین متناسب با سن و مرحله رشد، آشنایی با اقتضائات تربیت دینی و فراهم آوردن منابع آموزشی معتبر، می تواند توان خانواده ها را در این زمینه تقویت کند. این رویکرد، مسئولیت والدین را کاهش نمی دهد؛ بلکه ابزارهای لازم برای ایفای مؤثرتر آن را در اختیار آنان قرار می دهد.

مسجد؛ از کانون عبادت تا محور پیوندهای معنوی و اجتماعی

مسجد در سنت اسلامی، جایگاهی بنیادین در اقامه نماز و حیات دینی جامعه دارد. این نهاد، افزون بر فراهم آوردن زمینه عبادت جمعی، ظرفیت ارزشمندی برای آموزش معارف اسلامی، تقویت ارتباطات انسانی و گسترش مشارکت اجتماعی دارد. بااین حال، بهره گیری از این ظرفیت نیازمند توجه به کیفیت حضور مردم در مسجد و تناسب فعالیت ها با نیازهای جامعه پیرامونی است. مسجدی که با مسائل واقعی محله ارتباط برقرار می کند، برای نسل جوان فضایی محترمانه و قابل اعتماد فراهم می آورد و از توان علمی و تربیتی افراد شایسته بهره می گیرد، می تواند نقش مؤثرتری در تقویت فرهنگ نماز ایفا کند. در این چارچوب، اقامه نماز جماعت باید با توجه به کیفیت برنامه های آموزشی، توان ارتباطی امام جماعت، نظم و آراستگی محیط، دسترسی مناسب و استمرار ارتباط با خانواده ها همراه باشد. همچنین فعالیت های اجتماعی و حمایتی مسجد، در صورتی که در چهارچوب وظایف و ظرفیت های آن سامان یابند، می توانند پیوند میان عبادت و مسئولیت اجتماعی را تقویت کنند. البته نباید کارکرد اجتماعی مسجد را جایگزین هویت اصلی عبادی آن دانست. اهمیت این ظرفیت در آن است که مسجد می تواند میان عبادت و زندگی روزمره پیوند برقرار کند و زمینه ای فراهم آورد که افراد، معنویت را نه امری منفصل از زندگی، بلکه بخشی از هویت و مسئولیت خویش تجربه کنند.

مسئولیت دستگاه های اجرایی؛ فراهم کردن زمینه، تقویت الگو و پاسخ گویی

اقامه نماز در محیط های عمومی، اداری، آموزشی و خدماتی، نیازمند همکاری و مسئولیت پذیری دستگاه های مختلف است. فراهم کردن نمازخانه مناسب، رعایت نظافت و آرامش محیط، دسترسی آسان و پیش بینی زمان معقول برای اقامه نماز، از جمله اقداماتی است که می تواند امکان انجام این فریضه را برای کارکنان و مراجعه کنندگان تسهیل کند. بااین حال، مسئولیت دستگاه ها نباید به تأمین امکانات فیزیکی یا برگزاری برنامه های مناسبتی محدود شود. مدیران باید در هماهنگی برنامه ها، حمایت از فعالیت های مؤثر، ارزیابی کیفیت اجرا و رفع موانع غیرضروری نیز نقش آفرین باشند. در این میان، رعایت حقوق مردم و کیفیت خدمت رسانی نیز اهمیت دارد. برنامه ریزی برای نماز باید به گونه ای باشد که ضمن فراهم آوردن شرایط مناسب عبادت، از ایجاد اختلال غیرضروری در خدمات عمومی و تضییع حقوق مراجعان جلوگیری شود. این دو هدف متعارض نیستند و با مدیریت مناسب زمان و امکانات می توان زمینه تحقق هم زمان آنها را فراهم کرد. همچنین لازم است ارزیابی عملکرد دستگاه ها بر شاخص هایی روشن و متناسب با مسئولیت آنها استوار باشد. تعداد مراسم و گزارش های آماری می توانند بخشی از اطلاعات مدیریتی را فراهم کنند، اما برای ارزیابی جامع کافی نیستند. کیفیت امکانات، میزان دسترسی، رضایت از شرایط فراهم شده، تناسب برنامه ها با نیاز مخاطبان و استمرار اقدامات مؤثر نیز باید مورد توجه قرار گیرند. چنین رویکردی، مسئولیت سازمانی را از انجام تشریفات اداری فراتر می برد و آن را به تعهدی واقعی در قبال تحقق اهداف فرهنگی تبدیل می کند.

استان البرز؛ ضرورت هم افزایی و شناخت اقتضائات اجتماعی

تقویت فرهنگ نماز در استان البرز نیز مستلزم توجه به تنوع محیط های شهری و اجتماعی، نیازهای متفاوت خانواده ها و شرایط فرهنگی نسل های مختلف است. برنامه ای که در یک محیط آموزشی یا محله اثربخش است، لزوماً در محیطی دیگر همان نتیجه را به همراه نخواهد داشت. بنابراین، شناخت دقیق شرایط محلی و پرهیز از نسخه نویسی یکسان برای همه محیط ها، از الزامات برنامه ریزی واقع بینانه در این حوزه است. در این مسیر، همکاری میان ستاد اقامه نماز، آموزش وپرورش، دانشگاه ها، دستگاه های اجرایی، مدیریت شهری، ائمه جماعات، فعالان فرهنگی و خانواده ها اهمیتی تعیین کننده دارد. هر یک از این نهادها ظرفیت و مسئولیت خاص خود را دارند و اثربخشی اقدامات هنگامی افزایش می یابد که این ظرفیت ها در چارچوبی هماهنگ و هدفمند به کار گرفته شوند. ستاد اقامه نماز می تواند در این فرایند، نقش هدایت گر و هماهنگ کننده داشته باشد؛ از طریق شناسایی نیازها، تقویت ارتباط میان دستگاه ها، حمایت از تجربه های موفق، ترویج روش های اثربخش و پیگیری مستمر کیفیت اجرای برنامه ها. در کنار آن، بهره گیری از ظرفیت مراکز علمی و پژوهشی استان می تواند به شناخت دقیق تر مسائل و ارزیابی نتایج کمک کند. ضروری است این حرکت بر مبنای شناخت واقعیت ها و ارزیابی مستمر پیش برود. هرجا برنامه ای نتایج مطلوب دارد، باید عوامل موفقیت آن شناسایی و امکان توسعه اش بررسی شود؛ و هرجا نتایج با اهداف تعیین شده فاصله دارند، باید زمینه اصلاح روش ها فراهم آید. چنین نگاهی، نشانه ضعف سیاست فرهنگی نیست؛ بلکه بیانگر مسئولیت پذیری و آمادگی برای بهبود مستمر است. یکی از الزامات ارتقای سیاست های اقامه نماز، بازنگری در معیارهای سنجش موفقیت است. در حوزه فرهنگ، بسیاری از پیامدها به صورت تدریجی شکل می گیرند و نمی توان آنها را با شاخص های کوتاه مدت یا شمارش فعالیت ها اندازه گیری کرد. بااین حال، این دشواری نباید به کنارگذاشتن ارزیابی منجر شود. می توان در کنار شاخص های اجرایی، کیفیت آموزش، دسترسی به امکانات، میزان رضایت مخاطبان، استمرار برنامه ها و ارزیابی نگرش ها را نیز بررسی کرد. برای سنجش پیامدهای بلندمدت، لازم است از روش های علمی استفاده شود و تفاوت میان همبستگی و رابطه علّی مورد توجه قرار گیرد. هیچ ارزیابی معتبری نباید بدون شواهد کافی، تغییرات پیچیده اخلاقی یا اجتماعی را صرفاً به یک برنامه فرهنگی نسبت دهد. همچنین جمع آوری اطلاعات باید با رعایت حریم خصوصی، کرامت افراد و اصول اخلاق پژوهش همراه باشد. هدف از ارزیابی، شناخت بهتر شرایط و اصلاح سیاست هاست، نه داوری شتاب زده درباره باورهای درونی اشخاص. اگر چنین رویکردی در برنامه های اقامه نماز نهادینه شود، امکان استفاده مؤثرتر از منابع، شناسایی الگوهای موفق و افزایش پاسخ گویی دستگاه ها فراهم خواهد شد. در نتیجه، فعالیت های فرهنگی از حالت مجموعه ای از اقدامات پراکنده خارج می شوند و در مسیر تحقق اهدافی روشن و قابل پیگیری قرار می گیرند.

بازگشت به حقیقت نماز در متن زندگی

اقامه نماز، مسئولیتی دینی و فرهنگی است که تحقق پایدار آن به همکاری خانواده، مسجد، نهادهای آموزشی، دستگاه های اجرایی و متولیان امور فرهنگی نیاز دارد. بااین حال، گستردگی این مسئولیت نباید موجب شود که کیفیت و عمق آن در میان انبوه برنامه ها و فعالیت ها به حاشیه برود. آنچه امروز ضرورت دارد، پیوند میان پاسداشت جایگاه شرعی نماز و بازاندیشی مستمر در شیوه های ترویج آن است؛ پیوندی که در آن، آموزش عمیق، الگوسازی اخلاقی، فراهم کردن امکانات مناسب، گفت وگوی مسئولانه با نسل جدید، تقویت نقش خانواده و ارزیابی علمی در کنار یکدیگر قرار گیرند. باید بپذیریم که فرهنگ نماز با اقدامات مقطعی و نگاه آماری تعمیق نمی یابد. این فرهنگ، نیازمند استمرار، اعتماد، کیفیت تربیت و هماهنگی میان گفتار و کردار است. هر اندازه محیط خانواده، مدرسه، مسجد و دستگاه اجرایی در تحقق این مؤلفه ها موفق تر عمل کند، زمینه مساعدتری برای ارتباط پایدارتر مردم با نماز فراهم خواهد شد. در این میان، مسئولیت متولیان فرهنگی و دینی آن است که ضمن صیانت از اصالت آموزه های اسلامی، از ظرفیت دانش، تجربه و روش های معتبر برای ارتقای کیفیت اقدامات بهره بگیرند. دعوت به نماز باید با تبیین درست حقیقت آن، رفتار مسئولانه دعوت کنندگان و فراهم کردن زمینه ای مناسب برای انجام این فریضه همراه باشد. نماز، در بنیاد خود، دعوت به حضور در پیشگاه خداوند و یادآوری حقیقت بندگی است. این حضور، اگر با معرفت و مراقبت اخلاقی همراه شود، می تواند افق زندگی انسان را از محدودیت خواسته های فردی فراتر ببرد و احساس مسئولیت او را در برابر دیگران تقویت کند. جامعه ای که به چنین پیوندی میان عبادت و مسئولیت می اندیشد، نه تنها به اقامه یک فریضه اهتمام دارد، بلکه در مسیر تعمیق حیات معنوی و اخلاقی خویش نیز گام برمی دارد. اقامه نماز، هنگامی به یک سرمایه پایدار فرهنگی تبدیل می شود که در کنار اهتمام به انجام این فریضه، برای فهم عمیق تر آن، تجربه آگاهانه تر آن و انعکاس ارزش های آن در زندگی روزمره نیز تلاش کنیم. این همان افقی است که می تواند سیاست های اقامه نماز را از تکرار فعالیت ها به سوی تعمیق فرهنگ، از گزارش محوری به سوی اثربخشی و از دعوت گفتاری به سوی الگوسازی عملی هدایت کند. انتهای پیام